http://ascenteq.com/project/epdp

ዓለምለኸ ማሕበር ስፖርት ፕረስ (AIPS)፡ ኣሜሪካ ግጥም ዋንጫ ዓለም 2026 ክከታተሉ ንዝደልዩ ጋዜጠኛታት ኣፍሪቃን ኢራንን መእተዊ ቪዛ ምኽልካላ ከም ዘተሓሳሰቦ ምግላጹ፡ ዘብሩሰልስ ታይምስ ዝተባህለ ማዕከን ዜና ኣፍሊጡ።

እቲ ማሕበር ፕረስ ስፖርት ነቲ ተግባር ዘይቅቡል ምዃኑ ብምርዳእ፡ ብዙሓት ብናይ ኩዕሶ ዓለም ኣብ ስፖርት ጋዜጠኝነት ዝለዓለ ክብርን ኣፍልጦን ዘለዎም ባእታታት ብዘይቪዛ ስረሖም ከካይዱ ከምዘይክእሉ ብምሕባር፡ ነቲ ብምሉእ ይኹን ብኸፊል ምክልኻል ቪዛ ቅቡል ከምዘይኮነ  ንክፈልጥ ናብ ዓለምለኸ ፈደረሽን ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ጥርዓን ምቕራቡ ሓቢሩ።።

ናይቲ ማሕበር ፕረስ ስፖርት ፕረሲደንት ጂያኒ ሜርሎ ናብ ትካል ናብ ዓለምለኸ ፈደረሽን ማሕበር ኩዕሶ እግሪ  ኣብ ዝሰደዶ ስምዕታ ኣሜሪካ ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ስፖርት ኣፍሪቃን ኢራንን ትወስዶ ዘላ ምኽልካል መእተዊ ቪዛ ኣዝዩ ከም ዘተሓሳስቦ ኣገንዚቡ።

እቲ ፕረስደንት ገለ ጋዜጠኛታት ንጽል ቪዛ ከም ዝረኸቡ ጠቒሱ፡ እንተኾነ ነቶም ጋዜጠኛታት ዘድልዮም ቪዛ ኣብ መንጎ እተን ነቲ ዓለምለኻዊ ውድድር  ዘዳልዋ ዘለዋ ሃገራት ኣሜሪካን ካናዳን ብተደጋጋሚ ምምልላስ ዘኽእል ንክኸውን ኣዘኻኺሩ። ኣተሓሒዙ ከኣ ንተግባር ኣሜሪካ ዘይቅቡል እዩ ብምባል፡ ነቲ ስፖርት ህዝቢ ምስ ህዝቢ ዘተሓቛቑፍ መድረኽዩ ዝብል ዝጻረር እዩ እውን ኢሉ።

ኣብቲ መልእኽቱ ተሳትፎ ጋዜጠኛታት ኣብቲ ዓብይ መድረኽ፡ ምስሊ ናይቲ ስፖርታዊ  ውድድር ኣብ ምጽባቕን ክብደት ኣብ ምሃብን ወሳኒ ምዃኑ ጠቒሱ። ዓለምለኸ ፈደረሽን ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ንወሳኒ  ግደ ጋዜጠኛታት ኣብ ግምት ኣእትዩ፡ ብፍላይ ነቶም ናይ ነፋሪት ትኬት ገዚኦም ኣብ ክሳራ ዘለዉ ጋዜጠኛታት ሕቶኦም ዝፍተሓሉ  ኣብ ምቅልጣፍ እጃሙ ክገብር ጸዊዑ።

እዚ ካብ 11 ሰነ ክሳብ ክሳብ 19 ሓምለ 2026 ዝካየድ ኣሜሪካን ካናዳን ብሓባር ዘዳልወኦ ዓብይ ስፖርታዊ መደብ፡  ሕሩያት ጋንታታት 48 ሃገራት ዝሳተፈኦ እዩ። ካብዘን 48 ሃገራት እተን 10 ካብ ኣፍሪቃ ኮይነን፡ ንሳተን ከኣ፡ ሰነጋል፡ ግብጺ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ሞሮኮ፡ ቱኒዝያ፡ ኣልጀርያ፡ ኮትዲቭዋር፡ ጋና፡ ኬፕቨርደን ኮንጎን እየን። ካብ መጀመርታ ክሳብ መዕጸዊ 104 ግጥማት ከም ዝካየድን ብገምጋም ክኢላታት ስፖርት ብዝተፈላለዩ ኣገባባት 73 ሚእታዊት  ህዝቢ ዓለም ከም ዝከታተሎ ትጽቢት ይግበር።

ብጸይቲ ኣስገደት ምሕረተኣብ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)ን ኣባል ምምሕዳር ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ፖሓኤን፡ ብ6 ሰነ 2026 ንኣባላት ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ) ኣስተምህሮ ኣቕሪባ። እቲ ኣስተምሕሮ “ ሕቶ መሰልን ውደባን ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ዝተዋህበ፡ ጥምረት ኣብያተ-ጽሕፈት መንእሰያት፡ ደቂ ኣንስትዮን ውደባን ፖሓኤ  ዝሰርዖ፥  ብቤት ጽሕፈት ደቂ ኣንስትዮ ፖሓኤ ኣብ ዝተኣልየ መድረኽ እዩ ቀሪቡ።

ኣስገደት እቲ መድረኽ ንዘዳለዉ ኣካላት ኣመስጊና፡ መሰረታዊ ሕቶ ደቂ ኣንስትዮ ንማዕርነት ኣብ ኩሉ መዳያት ኮይኑ፡ ብደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዝዕመም ዘይኮነ፡ ናይ ኩሎም ፍትሓውያን ተሳትፎ ዘድልዮ እዩ ኢላ። ከምቲ ዘይተወደበ ህዝቢ ዘይዕወት፡ ደቂ ኣንስትዮ ንክዕወታ እውን ክውደባ መሰረታዊ ኣድላይነት ዘለዎ፡ ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ኩነታት ይጽነሓለይ ዘይበሃል ምዃኑ፡ ኣብ መብርሂኣ ኣስሚራትሉ። ኣብ ዓለምና ሓንቲ ካብ 3 ደቂ ኣንስትዮ ዓመጽ ከም ዘጋጥማ ጠቒሳ ከኣ፡ እቲ ጥሕሰትን ወጽዓን ኣብተን ዝደኸያን ዘይተማህራን ሃገራት ከም ዝገድድ ብኣብነት ኣሰንያ ኣቕሪባ።

ኩነታት ኤርትራ ኣብ ዝምልከት ከኣ፡ ኣብተን ብሰንኪቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ዘይቅሱን ፖለቲካዊ ኩነታት ብሓደ ኣብ ዘይነብራ ስድራቤታት እቲ ተጽዕኖን ጭንቅን ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ከም ዝኸብድ፡ ከምኡ ከኣ ኣብ ስደት እቲ ተጽዕኖ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ክሳብ ክንደይ ከቢድ ምህላዉ ምሳለታት ብምስናይ ኣገንዚባ። ኣተሓሒዛ ከኣ ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ መግለጺ ወጽዓ ሕብረተሰብ እምበር፡ ኣብኣተን ጥራይ ዝድረት ከምዘይኮነ ኣረዲኣ።

ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ፖሓኤ ኣብዚ ደረጃዚ ንምብጻሕ ዝተገበረ ቃልሲ ብምጥቃስ ድማ፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ 3ቲኡ ኣባል ውድባት ፖሓኤ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ ብሓባር ክቃለሳ ስለ ዝበቐዓ፡ ዓቕሚ ከም ዘጥረያ ኣብሪሃ። ከም ኣብነት ደቂ ኣንስትዮ ኣባላት ሰዲህኤ፡ ተመሃሮ ደቂ ኣንስትዮ ቤት ትምህርቲ ወዲ ሸሪፈይ ኣብ ምሕጋዝ ዘለወን ግደን ኣብ ዓለም ለኻዊ ትካል ምሕዝነት ገስገስቲ ሓይልታት ብጉዳይ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዘቃነዖ ኮንፈረንስ ተሳቲፈን ብሓፈሻ ቃልስን ወጽዓን ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ብፍላይ ከኣ ፖሓኤ ንምፍላጥ ዝገበረኦ ኣበርክቶ ከም ኣብነት ዘርዚራ።

ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ኣተሓሳስባ ኣብ ምቕያር ዘተኩር ዘይጐነጻዊ ኣገባብ’ዩ ድሕሪ ምባል ደማ፡ ብደረጃ ዓለም ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝተገብረ ቃልሲ ብዙሕ ዓወታት ከም ዘመዝገበ ጢቒሳ፡ እንተኾነ ኣብቲ ዝድለ ደረጃ  ንክብጻሕ እቲ ቃልሲ ቀጻሊ ምህላዉ ብምብራህ፡ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ተገዲሱ ዘይቃለስ ኣካል ፍትሓዊ ክኸውን ከምዘይክእል ኣስፊሓ ገሊጻ። ኣብ መወዳእታ ድማ ምስ ዝተፈላለያ ኤርትራውያን ውዳበታት ደቂ ኣንስትዮ ዝምድናታት ምግባር ከምዘድሊ ብምጥቃስ፡ ምውዳብ ደቂ ኣንስትዮ  ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ኩነታት ከይዝንጋዕ ኣገንዚባ።

ድሕሪቲ ብኣስገደት ዝቐረበ መገለጺ፡ ተሳተፍቲ ከካብ ዘለዎም ተመኩሮታት እናተበገሱ ነቲ ዛዕባ  ኣገዳሲ መህብተሚ ሰፊሕ ርኢቶታት ኣቕሪቦም። ብጻይ ተስፋይ ወልደሚካኤል (ደጊጋ)፡ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ውደባ ፖሓኤ ከኣ ኣብ መወዳእታ መጠቓለሊ ቃል ኣስሚዑ።

ሰፊሕ ፖለቲካውን ሲቪላውን ምትእኽኻብ ሱዳናውያን፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝገበሮ ርክብ ዝተፈላለዩ ርኢቶታት ብምውህሃድ ኣብ ስምምዕ ከም ዝበጽሐ ብዘውጸኦ መግለጺ ኣረጋጊጹ። እቶም ተሳተፍቲ ከም ዝገለጽዎ እዚ ናይ ኣዲስ ኣበባ ስምምዕ ብመንጽር ናይ ቅድሚ ሕጂ ፈተናታት ሰላም ሱዳን ፍሉይ ቆላሕታ ዝግበረሉ እዩ ኢለምዎ።

እቲ መግለጺ ዝወጸ ድሕሪ ጽዑቕ ምምኽኻር ኮይኑ፡ ኣብቲ ስምምዕ ዘብጽሕ ኩነታት ኣብ ምጥጣሕ፡ ኣፍልጦ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ሕብረት ኤውሮጳን ኢጋድን፡ ከምኡ ድማ ካብ ሱዳናውያን፡  ማሕበራዊ ሰልፊ ባዕስ፡ ሰልፊ ህዝባዊ ጉባአ፡ ብሄራዊ ሰልፊ ኡማ፡ ከምኡ እውን ምትእኽኻብ ደቂ ኣንስትዮ ሱዳን ወሲኽካ፡ ብዙሓት ሲቪላዊ ማሕበራት  ከም ዝተሳተፍዎ ኣብቲ መግለጺ ተመልኪሩ።

እቲ ብ4 ሰነ 2026 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝወጸ ናይ ሓባር መግለጺ፡ ናይቲ ስምምዕ ፈረምቲ ኣብ ሱዳን ሰፊሕ ብሱዳናውያን ዝምራሕ መጻኢ ሰላም ዘጣጥሕን መጻኢ ፖለቲካዊ መስርሕ ናይታ ሃገር ዘጣጥሕ ኣካል ከም ዝተመዘዘ ኣፍሊጡ። እቲ መግለጺ ዘውጸአ ኣካል፡ እቲ ምዕባለ ቅሩብነት ፖለቲካውን ሲቪላውን ኣካላት ሱዳን ንቐጻሊ መፍትሕታትን ምውጋድ ጸቢብ ዓሌታውነትን ተልእኮ ከም ዘለዎ እውን ሓቢሩ።

ምስዚ ብምትሕሓዝ እቲ መግለጺ፡ መስርሕ ዕርቅን ምፍጣር ሓድሽ ማሕበራዊ ርክብን ህዝቢ  ዝማእከሉ መስርሕ ፍትሒ፡ ዜግነታዊ ማዕርነትን ምውጋድ  ዓሌታዊን ኣግላልነትን ከም ዝካየድ ኣስፊሩ። በቲ ካልእ ወገን ግና ሰራዊት ሓርነት ሰዳን ዝተባህለ ብዓብደል ዋህድ ኣል ኑር ዝምራሕ ጉጅለ፡ እቲ ስምምዕ ንብሄራዊ ጉባአ ሱዳንን እስላማዊ ምንቅስቓስን ኣየሳተፈን ብዝብል ኣብቲ ስምምዕ ከምዘይፈረመ፡ እቲ ካባ ኣዲስ ኣበባ ዝወጸ መግለጺ ምሕባሩ ኣዲስ ስታንዳርድ ብተወሳኺ ኣፍሊጣ።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ብመንጽርቲ ናይ ኢትዮጵያ ኢድ ኣእታውነት ኣብ ጉዳይ ሱዳን፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝግበር ኣኼባን ስምምዕን ሱዳናውያን ኣብ ዝተኣማምን ሰላም ከብጽሕ ዘለዎ ዕድል ጸቢብ እዩ።

ኣብ ደብረብርሃን “ቻይና ካምፕ” ኣብ ዝበሃል መጽለሊ ካብ ዘለዉ ግዳያት 

ሰብኣዊ ትካል ምውህሃድ መዕቆቢ፡ ምምሕዳር ባይትን ንብረትን ((HLP)፡ ብዛዕባ ኣብ ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ  ስግኣት ጸጥታን ምልውዋጥ ኩነታት ኣየርን ዘስዓቦ ምምዝባልን ስእነት መጽለልን ኣጠንቂቑ። እቲ ትካል ብሰንኪ ነዚ ጸገማት ዘወግድ ዋሕዲ ገንዘብ ምግጣሙ ብዙሓት ዜጋታት ንሕሰም ይቃልዑ ከም ዘለዉ’ውን ኣፍሊጡ።

በቲ ኣብ 2026 ን2ይ ግዜ በቲ ትካል ዝወጸ ህጹጽ መዕቆብን ምምውህሃድ መደበራት ዝገልጽ ጸብጻብ መሰረት፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ክልላት ዓፋር፡ ኣምሓራ፡ ኦሮሚያ፡ ሶማሊያን ቤንሻንጉልን ቀዳምነት ዝወሃቦም ዝበሎም ንቑጣታት ተመዛበልቲ ፈልዩ ኣለሊዩ ከም ዘሎ እውን ተፈሊጡ።

ብጸብጻብ ናይቲ ትካል ኣብዚ እዋንዚ፡ ናይ ክሊማ ለውጥን ዋሕዲ ቀረብን ተደሚሩ ብዙሓት ማሕበረሰብ ብፍላይ ኣብዚ ዝመጽእ ዘሎ ናይ ዝናብ ግዜ ሳዕቤኑ ዝኸፈአ ከም ዝኸውን ኣፍሊጡ። ኣተሓሒዙ ድማ ድሮ ግዜ ዝናብ ከይመጸ እንከሎ፡ ብዙሓት ሰባት ምስ ቁጽሮም ኣብ ዘይመጣጠን ጻዕቂ ኣብ ጸበብቲ መጽለልታት እናነበሩ ይሳቐዩ ምህላዎም እውን ኣስፊሩ።

ኣብ ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋንዚ ብዘሎ ብዝሒ ተመዛበልቲ፡ ብ1ይ ደረጃ 67 ብ2ይ ደረጃ ድማ 76 ወረዳታት መጽለሊ ክስረሓሎም ተለልዮም ኣለዉ። ትግራይን ዓፋርን ካብቶም ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዝበዘሐ ንቑጣታት ዝተለለየሎም ምዃኖም ብምጥቃ ከኣ፡ ክልላት ትግራይ፡ ኣምሓራን ኦሮሞን ድማ ዝለዓለ ቁጽሪ ተመዝበልቲ ዘለወን እየን። ምስዚ ብምትሕሓዝ ከኣ እቲ ትካል እቶም ዘሰከፉ ናይ ውሽጢ ሃገር ተመዛበልቲ ጥራይ ዘይኮኑ፡ ካብ ስደት ተመለስቲ እውን ከም ዝርከብዎም ተሓቢሩ።

ክልል ትግራይ ካብተን ተመዛበልቲ ብብዝሒ፡ ብስእነት ብቑዕ መጽለሊ ዝሳቐዩለን ቅድሚት ትስራዕ ኮይና፡ እንዳባጉና፡ ዓብይ ዓዲ፡ ዛላንበሳ፡ እቲ ትካል ከም ኣብነት ጠቒስወን ኣሎ። ካብ ኣምሓራ፡ ቤንሻንጉልን ኦሮሞ፡ ዓፋርን እቲ ትካል  ንኣብነት ዝጠቐሰን ንቑጣታት እውን ኣለዋ።

እቲ ትካል ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ሕጽረት መጽለልን ሳዕቤኑን ንምቅላል፡ ኣስታት 64 ሚሊዮን ዶላር ዘድልዮኳ እንተኾነ ካብዚ ዝረኸቦ 43% ጥራይ ምዃኑ ተጠቒሱ። ምስዚ ብምትሕሓዝ ከኣ ኣብ ዝተመርጻ 66 ቀዳምነት ዝወሃበን ወረዳታት ዝርከቡ 294, 126 ሰባት ብፍሉይ ንምሕጋዝ መደብ ተታሒዙ ይስረሓሉ ከምዘሎ እውን ኣብቲ ዜና ተሓቢሩ።

ኣብ ኣለምዋጭ ዝበሃል ኣብ ከባቢ ዳባት ዝርከብ መደበር ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ኣካልዞም ናይ መጽለሊ ሕጽረት ግዳይ ዝኾኑ ዘለዉ ምዃኖም ዝዝከር እዩ።

ወጻኢ ጉዳይ ኣሜሪካ ኣብ ኣፍሪቃ መስርሕ ቪዛ ናይ ምክያድ ሓላፍነት ዝነበሮም ኤምባሲታቱ ብዝለዓለ ደረጃ ክንኪ መደብ ኣውጺኡ ይሰርሕ ከም ዘሎ ኣፍሊጡ። ብላዕለዎት ሓለፍቲ ወጻኢ ጉዳይ ኣሜሪካ ተወሲኑ፡ ኣብ ኣሾሾይት ፕረስ ዝበጸሐ ሰነድ ከም ዝሕብሮ፡ እቲ ውሳነ ኣብ ወርሒ ሰነ 2026  ዝትግበር ኮይኑ፡ ነቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝነበረ 50 መስርሕ ቪዛ ዘይካይድ ኤምባሲታትን ኣብያተ-ጽሕፈት ቆንስላን ናብ 20 ዘውርድ እዩ።

 Bottom of Form

እቲ መደብ ኣካልቲ ፕረሲደንት ትራምፕ ዜጋታት ዝተፈላለያ ሃገራት ብመልክዕ ዝተፈላለዩ ቪዛታት ናብ ሃገሩ ከምዘይኣትዉን እንተ ኣትዮም እውን ኣብ ኣሜሪካ ነዊሕ ከምዘይጸንሑ ንምግባሮምን ዘለዎ ድሌት ምዃኑ ኣብቲ ዜና ተጠቒሱ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ ዲፕሎማትን ቆንስላትን  ኣሜሪካ እዚ ዛዕባ ተላዒሉ ኣገልግሎት ቪዛ ኣብ ኣፍሪቃ ኣዝዩ ከምዝንኪ ናይ ምግባሩ መደብ ከም ዘሎ እቲ ዜና ጠቒሱ።

መስርሕ ቪዛ ካብ ኣፍሪቃ ናብ ኣሚሪካ፡ ኣብ ዝሓለፈ ብዝተወሰነ ገደብ ጉዕዞ ነኪዩ ጸኒሑ እዩ። ኣቐድም ኣቢሉ ናብ ኣሚሪካ ቪዛ ዝሓትት ሰብ 15 ሺሕ ዶላር ከትሕዝ ምውሳኑ፡ ድሕሪኡ ድማ ብምኽንያት  ተላባዒ ሕማም ኢቦላ  ዝሰዓበ ገድብ ጉዕዞ፡ ካብቶም ሕቶ ቪዛ ናብ ኣሜሪካ ዘዳኽሙ ዘለዉ ምዃኖም እውን ተሓቢሩ። በዚ ሓድሽ ሕጊ ኣሜሪካ መሰረት ኣፍሪቃውያን ዜጋታት ናብ ኣሚሪካ ዘእቱ ቪዛ ንምሕታት ናብ ሓንቲ ካብተን እቲ መሰል ዝተዋህባ ሃገራት ናይ ምጉዓዝ ብደሆ ከም ዘጋጥሞም ከሎ ጌና ይግለጽ ኣሎ።

ኣተን ቪዛ ከይህባ ዝእገዳ ሃገራት ዝርከብ ኤምባሲታት ኣሜሪካ ብሉእ ብምሉእ ዘይዕጸዋ ኮይኑነን እቶም ኣብኡ ዝተርፉ ሰራሕተኛታት ንኣሜሪካውያን ዜጋታት ፓስፖርት ዘሕድሱ፡ ዝጠፈአ ዝትክኡን ንፍሉያት ዲፕሎማት ኣገልግሎት ቪዛ ዝህቡን ጥራይ ክኾኑ እዮም። መንግስቲ ኣሜሪካ ነዚ ስጉምቲ ክወስድ ካብ ዘገድዶ ካልእ ምኽንያት ጸጥታዊ ኩነታት ምዃኑ እዩ ዝገልጽ ዘሎ።

እተን 20 መስርሕ ቪዛ ናብ ኣሚሪካ ከካይዳ ኣፍልጦ ዝወሃበን ኣምባሲታት ኣሜሪካ፡ ኣብ ኣቢጃን፡ ኣክራ፡ ኣዲስ ኣበባ፡ ኬፕታውን፡ ዳካር፡ ዳርኤሰላም፡ ጅቡቲ፡ ጆሃንስበርግ፡ ካምፓላ፡ ኪጋሊ፡ ኪንሻሳ፡ ሌጎስ፡ ሎሜ፡ ሉዋንዳ ፡ ማላቦ፡ ሞንሮቪያ፡ ናይሮቢ፡ ፖርትልዊስ፡ ፕራያን ያውንደን ክኾና እየን።

ጉጅለ ተዓዘብቲ ምርጫ ኢትዮጵያ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ

ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ  ናጻ ምጥቃም ዘመናዊ መራኸብታትን ተልእኮ ምዕዛብ ብናጻ ምፍጻምን ዝምልከቱ ምስ  መንግስቲ ኢትዮጵያ ክሰማማዕ ሰለ ዘይከኣለ፡ 7ይ ዙርያ ምርጫ ኢትዮጵያ ብቐጥታ ከምዘይዕዘብ ኣፍሊጡ።

ዝያዳ ዝርዝር ናይቶም ዘየሰማምዑ ነጥብታት፡ ኣብ መላእ እታ ሃገር ብዘይ ገደብ ምንቅስቓስ፡ ምስ ፖለቲካዊ ሰልፍታት፡ ሲቪላዊ ማሕበራትን ወሃብቲ ድምጺ ዜጋትን ብቐጥታ ምርኻብን ሓበሬታታት ብዘይገደብ ምዝርጋሕን ዝብሉ ከም ዝርከብዎም ተፈሊጡ። በቲ ሓበሬታ መሰረት፡ ሰብ መዚ ኢትዮጵያ ኣብዞም ዝተጠቕሱ ዛዕባታት ምስ ሕብረት ኤውሮጳ መረዳድኢ ሰነድ ክኽትሙ ፈቓደኛታት ኣይኮኑን።

እቲ ሕብረት ነቲ ምርጫ ንዝዕዘቡ ሲቪካዊ ማሕበራት  ንሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያን ሓገዝ ክገብር ከም ዝጸንሐ ግና  ተፈሊጡ።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብቲ ባሕቲ ሰነ 2026 ዝካየድ 7ይ ምርጫ ኢትዮጵያ፡ ብናይ ቀደም ፕረሲደንት ኬንያ እሁሩ ከኒያታ ዝምራሕ፡ ካብ ኣባላቱ 61%  ደቂ ኣንስትዮ ዝኾና 73 ኣባላት ዘለዉዎ ተዓዛቢ ጉጅለ ብምምዳብ ክዕዘብ ተዳልዩ ከምዘሎ ሓቢሩ።

እቲ ሕብረት ነዚ ጉጅለ ዝመደበ፡ ብፈደራላዊ ሪፐብሊክ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣቐዲሙ ብዝቐረበሉ ወግዓዊ ዕድመ  ምዃኑ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ሓቢሩ። ናይቲ ተዓዛቢ ጉጅለ ኣባላት፡ ነባራት ኣንበሳድራት፡ ኣብቲ ሕብረት መስርሕ ምርጫ ዝምልከቶም ክኢላታትን ኣባላት ሲቪካዊ ማሕበራትን ከም ዝርከብዎም እውን እቲ ሕብረት ኣፍሊጡ።

ኣባላት ናይቲ ጉጅለ ተዓዘብቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ኢትዮጵያ ተዋፊሮም፡ መስርሕ ኣጀማምራ ምርጫ፡ ኣደማምጻ፡ ኣተዓጻጽዋን ምቑጻር ድምጽን ብቐጻሊ ክዕዘቡ እዮም። እቲ ምዕዛብ ብመንጽር ብሄራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ዘውጸኦ ቀጥዕታትን ሕብረት ኣፍሪቃ ዝኽተሎ መትከላት ምርጫን ከም ዝካየድ ድማ ተፈሊጡ። እዚ ጉጅለ ተዓዘብቲ 3 ሰነ 2026 ኣፈናዊ ውጽኢት ትዕዝብቱ ዝምልከት መገልጺ ከውጽእ ትጽቢት ይግበረሉ።

ብኻልእ ወገን ድማ፡ ኢጋድ ሃገራዊ ምርጫ ኢትዮጵያ ንምዕዛብ ምድላዉ ወዲኡ ይንቀሳቐስ ከምዘሎ ሓቢሩ። ካብ ጅቡቲ፡ ሶማሊያ፡ ኬንያ፡ ደቡብ ሰዳንን ኡጋንዳን ዝተዋጽኡ ክኢላታት ኣብዚ ዞባዊ ተዓዛቢ ጉጅለ ከም ዝሳተፉ ከኣ ኣፍሊጡ። ናይቲ ተዓዛቢ ጉጅለ ተልእኮ ናይ ኢትዮጵያ ምርጫ ብመንጽር ግሉጽነት፡ ተኣማንነትን ርትዓውነትን ደረጃኡ ዝሓለወ ምዃኑን ዘይምዃኑ ምርግጋጽ ከም ዝኸውን ኢጋድ ኣፍሊጡ።

ሻውዓይ ዙር ምርጫ ኢትዮጵያ፡ ኣብታ ሃገር ዝተፈላለዩ መልከዓት ዘለዎ ቅልውላዋት ይዓር ኣብ ዝሃለወሉ ኩነታት እዩ ዝካየድ ዘሎ። በዚ መሰረት ኣብ ክልል ትግራይ ምሉእ ብምሉእ ኣይካየድን እዩ። ኣብ ክልላት ኣምሓራን ኦሮሞን ድማ ብሰንኪ ቀጻሊ ውግኣት ኣብ ዝተወሰኑ ወረዳታት ምርጫ ኣይካየድን እዩ። ኣብተን ዝተረፋ ክልላት እውን ስግኣታት ኣሎ። ዝተፈላለያ ኣህጉራዊ ማዕከናት ዜናን ፖለቲከኛታትን እውን ነቲ መስርሕ ምርጫ  ብትሪ ይነቕፍዎ’ለዉ።

ኣቦመንበር ልኡላዊ ኮሚተ ሱዳን ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣልቡርሃን፡ ኣብ ሱዳን ዝካየድ ዘሎ ሕድሕዳዊ ውግእ ጠጠው ብምባል ናብ ዲሞክራሲ ከሰጋግር ዘኽእል ዘተ ንምክያድ ምድላዋት ይግበር ከም ዘሎ ምግላጹ ማዕከን ዜና ሱዳን ትሪቡን ኣፍሊጣ።

ጀነራል ኣልቡርሃን ብምኽንያት መበል 1447 ዒድ ኣል ኣድሃ ንተሳተፍቲ ኣብ ዘመሓለለፎ መልእኽቲ፡ እቲ ተመዲቡ ዘሎ ውሽጣዊ ሱዳናዊ ዘተ፡ እቲ ጉዳይ ዝምልከቶም ሰብ ዋኒን ናብ ሓደ ዘምጽእን መሰረት ህንጸት መጻኢት ሱዳን ኣብ ዘንጽፍን ስምምዕ ከብጻሕ ዘለዎ እምነት ኣስፊሩ። ብዘይካዚ እቲ ዘተ ብዛዕባ መጻኢ ምምሕዳራዊ መትከላትን ምስግጋር ናብ ዲሞክራስያዊ ምሕደራን ክትልም ዘለዎ ተስፋ ምግላጹ ተሓቢሩ።

ኣብቲ መልእኽቱ ጀነራል ኣልቡርሃን መንግስቲ ሱዳን ኩሉ እቲ ተተሊሙ ዘሎ ዘተ ዘዕውት ዘበለ ክገብር ቅሩብ ምዃኑ ጠቒሱ፡ እቲ ዘተ ኣብ ውሽጢ ሱዳን ከም ዝካየድን ኩሎም ኣብ ሱዳን ዘሎ ስቓይ ዘሕምሞምን ናይቲ ቅልውላው ቀንዲ ግዳይ ዝኾኑን ሱዳናውያን ወገናት ከም ዝሳተፍዎን  ኣፍሊጡ። እቶም ናብቲ ዘተ ዝዕደሙ ብደም ንጹሃት ሱዳናውያን ዘይሕተቱ ከም ዝኾኑ’ውን ኣመልኪቱ።

ኣብ መወዳእታ መልእኽቱ ከኣ ንውጽኢት ናይቶም ብጉዳይ ሱዳን ፈቐዶ ከተማታት ካለኦት ሃገራት ዝካየዱ ኣኼባታት ውሳነታቶም ዝተዓደጉ ብምዃኖም ከምዘይቅበል ብምግላጽ፡ እቶም ዝብጽሑ ውጽኢታት ብናይ ካለኦት ሃገራት ድሌት ዝተጸልዉ እዮም ኢሉ።

ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣልቡርሃን ከምዚ ዝኣመሰለ መልእኽቲ የመሓላልፍ እምበር፡ እቲ ኣብ ወርሒ ማዝያ 2023 ዝጀመረ ኣብ መንጎቲ ንሱ ዝመርሓን ብጀነራል መሓመድ ሓምዳን ዳጋሎ ዝምራሕን ሓይልታት ሱዳን ዝካየድ ዘሎ ደማዊ ውግእ ናይ ወጻኢ ኢድ ኣእታውነት’ውን ተወሲኽሞ ኣብ ዝኸፈአ ደረጃ  ምህላዉ ዝዝከር እዩ።

​ኣብ ኤርትራ ጨንፈርት እትኸፍት ዩኒቨርሲቲ ካይሮን ብ2007 ዝተዓጽወት ዩኒቨርሲቲ ኣስመራን

ላዕለዋይ ባይቶ ዩኒቨርሲታት ግብጺ፡ ኣብ ኤርትራ ጨንፈር ክኸፍት ብወግዒ ከም ዝወሰነ፡ ግሎባል ሳት (Global SAT) ዝተባህለት ናይታ ሃገር ማዕከን ዜና ኣፍሊጣ። እቲ ብሚኒስተር ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን ስነፍልጠታዊ ምርምርን ዓብደልዓዚዝ ኮንሶዋ ዝምራሕ ኣካል ነቲ ውሳነ ኣገዳሲ ስጉምቲ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ኣካልቲ ግብጺ ኣፍሪቃዊ ምትእስሳር ትምህርቲ ምስፋሕ እትብሎ መደባ ምዃኑ ምጥቃሱ ተሓቢሩ።

እቲ ስጉምቲ ብቐጥታ ዝምልከቶ ፍሉይ ኮሚተ ክኢላታት ትምህርታዊ ኣካዳሚ ብወገኑ፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ጨንፈር ናይ ምኽፋት ውሳነ፡ ናይ ፍልጠትን ዞናዊ ዕቤትን መሰጋገሪ  ድንድል ኮይኑ ከም  ዘገልግል ኣብቲ ዝሃቦ ቃል ገሊጹ።

እቲ ኮሚተ ንኣተገባብራ እቲ ውሳነ ኣብ ዝምልከት ዝከታተል ብናይ ቅድም ሚኒስተር ልምዓት ግብጽን ፕሮፈሴር ኣብ ዩኒቨርሲቲ ካይሮን ኣሕመድ ዳርዊሽ ዝምራሕ ኣፈጻሚ ኣካል ከም ዝመስረተ ምሕባሩ እቲ ዜና ኣስፊሩ። ምስዚ ብምትሕሓዝ ናይቲ ዩኒቨርሲቲ ስርዓተ-ትምህርቲ ክሕደስ መምርሒ ከም ዝተዋህበ እውን ተፈሊጡ።

ጉጅለ ህግደፍ ተመሃሮ ብ2001 ኣብ ኣተሓሕዛ ናይቲ ዩኒቨርሲቲ ተቓውሞ ምስ ኣስምዑ ዝእሰር ኣሲሩ ብ2003 ሓደስቲ ተመሃሮ ከይቅበል ወሲኑ። ብ2006 ከኣ እታ ዩኒቨርሲቲ ዝምረቑ ተመሃሮ ጥራይ ሒዛ ከም እትተርፍ ገይሩ። ብ2007 ድማ ምሉእ ብምሉእ ዓጽይዋ። በዚ መሰረት “ኤርትራ ብሕታዊት ዋላ ሓንቲ ዩኒቨርሲቲ ዘየብላ ሃገር” ክትበሃል ጸኒሓ። እነሆ ሎሚ ከኣ ኣብ ክንዲ ነታ ዝተዓጽወት ዩኒቨርሲቲ ምብርባር ቀዳምነት ዝህብ፡ ጨንፈር ዩኒቨርሲቲ ካይሮ ኣብ ኣስመራ ክኸፍት።

ሓው ገረዝግሄር ተወልደ ኣቦመንበር ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ)፡ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ (ኤሃባዲለ) ብመኽንያት መበል 35 ዓመት መዓልቲ ናጻነት ኤርትራ ብ23 ጉንበት 2026 ኣብ ዘዳለዎ ኣኼባ ናይ ምሕዝነት መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ።

ኣብቲ ኣባላት ኤሃባዲለን ካብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ዝተዓደሙ ኣጋይሽን ዝተሳተፍሉ መድረኽ፡ ኣቦመንበር ገረዝጊሄር ተወልደ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ ኣብዚ እዋንዚ ዓለምና ናይ ሓያላት ከይትኸውን ይረአ ብዛዕባ ዘሎ ስግኣት ጠቒሱ። ብዝያዳ ከኣ ኤርትራውያን ንናጽነት ሃገሮም ዝኸፈልዎ ክቡር ዋጋን ዝተጓዕዝዎ መሪርን ነዊሕን መስርሕ ቃልሲ ዳህሲሱ። ምእንቲዚ ኤርትራውያን ኣብ ዝሃለዉ ይሃልዉ ንመዓልቲ ናጽነት ብኽብሪ ከም ዝዝክርዋ ኣብቲ ቃሉ ጠቒሱ።

ኣብቲ ኣጋጣሚ ናብ ኩሎም ኤርትራውያን ናይ ዮሃና መልእኽቱ ዘመሓላለፈ ሓው ገረዝጊሄር፡ ብመንጽርቲ ዘለናዮ ተሃዋሲ መድረኽ፡ ካብ ዝተፈላለዩ  ኤርትራውያን ኣካላት ትጽቢት ዝግበረሎም ሓላፍነታትን ኣብ ግምት ብምእታው፡ እዚ መጸዋዕታኡ ኣቕሪቡ።

“1 ህዝብና፡ “ተኾርሚኻ ሞት አሳፊሕካ ሞት” ከም ዝብሃል፡ ተቓዊምካ ኣይተቓዊምካ ኣደዳ ስደትን ማእሰርትን ድኽነትን ሕማምን ኴንካ ምህላውካ ካብ ማንም ንላዕሊ ባዕልኻ እትፈልጦ ሓቂ እዩ። ስለዚ ንዘይንቡር ናብራ ከም ንቡር ምቕባል ወጊድ ኢልካ፣ ንፍርህን ራዕድን ቀንጢጥካ ንሰብኣዊ መሰልካን ክብርኻን ክትላዓል እጽውዓካ። 

2  ሰራዊት ኤርትራ መሳርሒ ምልካዊ ስርዓት ካብ ምዃን ተቖጢቡ ኣብ ምክልኻል ሃገርን  አብ ጎድኒ ፍትሓዊ ቃልሲ ህዝብናን ደው ክብል እጽውዖ። 

3. ሃገራውያን ሓይልታት ኤርትራ አብ ዝተሓተ ሓባራዊ ነጥቢ ተጠርኒፍና ንህዝብና ተስፋ ክንህብ አድማዕቲ ኮይና ክንርከብ ሎሚ እውን ከም ትማሊ መድረኽ ይጠልበና ከም ዘሎ ካብ ቅድሚ ኩላትና ስዉር ኣይኰነን እንዳበልኩ፡ ሓደ ሰፊሕ ጽላል ንምቛም ብዕቱብ ክንትሓሓዞ እጽውዕ። 

4. ደለይቲ ፍትሒ መንእሰያት ኤርትራ እተጠልመ መብጽዓ መሊስኩም፣ ሰላም ዝሰፈና ብልጽግቲ ኤርትራ ንክትሃንጹ፣ አብ ክሊ ሃገራዊ ዲሞክራስያዊ መስመር ክትጥርነፉን፣ ምስ ኩሎም ሃገራውያን ገዳይም ተቓለስቲ ሓቢርኩም ክትሰርሑን እጽውዓኩም።  

ናይ ኣርብዓታት ወለዶ: ነቲ ኤርትራ ትመቓቐል ዝብል መግዛእታዊ ሸርሒ ኣፍሺሎም፣ ሓድነት ኤርትራ ኣረጋጊጾም እዮም።  ፖሊቲካዊ ሰልፍታት መስሪቶም’ውን፡ ንብዙሕነት ህዝብና ኣሚኖም ተቓሊሶም እዮም።

 ይኹን’ምበር ካብ’ቲ ንኤርትራ ብመልክዕ ፈደረሽን ኣብ ትሕቲ ሃጸያዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ክትቁረን ዝገበረ ኣህጉራዊ ውዲት ከምልጡ ኣይከኣሉን።  

ናይ ስሳታት ወለዶ ሰፍ ዘይብል መስዋእቲ ከፊሎም ናጽነት ዓቂቦም ናይ ሃገርና ልዑላውነት ኣረጋጊጾም     እዮም። አብ ናይ ህዝቢ ልዑላውነት ምርግጋጽ ግን ፈሺሎም። ፈሺሎም ጥራሕ ዘይኰኑ መብጽዓ ሃገራዊ ቃልሲ ጠሊሞም ምልኪ ተኺሎም። ስለዚ ድማ ፍትሕን ሰላምን ብልጽግናን ዝዓሰሎ ናይ ህዝቢ  ልዑላውነት ምርግጋጽ፡  ዕጫ ናይ ሎሚ ወለዶ ኮይኑ ኣሎ። ማዕሬኡ ኴንኩም ክትዕወቱ ድማ እምነ።  

5 ኤርትራ ብስትራተጂካዊ ኣቀማምጣኣን ባህርያዊ ጸጋታታን ቆላሕታ ናይ ሓያሎይ ሃገራት ስሒባ ኣላ። ሰብኣዊ ግህሰት ተረሲዑ፡ መደልደሊ ምልኪ ንከይከውን እተውሃሃደ ዲፕሎማስያዊ ምንቅስቓስ ከነካይድ እጽውዕ። 

6 ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ ከም ደግምቲ ኣዕዋፍ ዝተባሃልኩሞ ካብ ምድጋም፣ ፈጣሪ ዝዓደለኩም ልቦና ተጠቒምኩም ንቕኑዕ ቅኑዕ፣ ንጌጋ ጌጋ ክትብሉ፣ ብፍላይ እቶም ኣብ ወጻኢ አብ ሃገራት ምዕራብ እትነብሩ፣ ህዝብና ተነፊጉዎ ዘሎ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ከብቅዕ፡ ብፍላይ እኳ ደረትን ዓስብን ዘይብሉ "ሃገራዊ ኣገልግሎት"፣ ንሰብ ከም አቕሓ ፈቐዶኡ አቐምጠለይ ኢልካ ምሕዳግ፣ ንእሱር አብ ቤት ፍርዲ ዘይምቕራብ፣ ብዓቢኡ ድማ ን 35 ዓመታት ብዘይቅዋም ብግዝያውነት ምግዛእ የብቅዕ ዝብል ቃልኩም ከተስምዑ እጽውዓኩም። 

7 መንግስቲ ኢትዮጵያ ብፍቶት ይኹን ብሓይሊ ዋና ኣፍ ደገ ባሕሪ ክኸውን እየ ዝብል መደቡ፡ ጸረ ሰላምን ሰናይ ጉርብትናን ስለዝዀነ፡ ንህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሓባር ዘበልጽግ አብ አህጉራዊ ሕጊ ባሕሪ እተመርኰሰ ስምምዓት ተመስሪቱ ጥራይ ተጠቃሚ ክኸውን እጽውዕ። ዞባና ሰላም እዩ ጸሚኡዎ ዘሎ እሞ  ውግእ ይኣኽሎ።”

ኣብቲ መድረኽ ሓለፍቲ ሓጋግን ፈጻምን ኣካላት ሃገራዊ ባይቶ፡ ወከልቲ ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ፡ ወከልቲ ገዳይም ተቓለስትን ደቂ ኣንስትዮን ናይቲ ባይቶ ከምኡ እውን ዕዱማት ጋዜጠኛታት ሃገረ ግብጺ በብታራ ንመዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ዝምልከት ቃል ኣስሚዖም።